Breien in de Middeleeuwen

door Marije Cornelisdochter

De Geschiedenis van het breien.

Het oudste gebreide kledingstuk, een wit met indigoblauw katoenen sok, komt uit Egypte en is gedateerd op de 11e-13e eeuw. Voorheen werd altijd gedacht dat de techniek van het breien veel ouder was, maar bij nader onderzoek bleken deze kledingstukken, overigens ook sokken, gemaakt te zijn d.m.v. naaldbinding. Naaldbinding is een techniek waarbij met 1 naald in het rond gewerkt wordt. Het resultaat lijkt afhankelijk van de steek op de vroege vorm van breien of op haken. Het is mogelijk dat naaldbinden de voorloper van beide technieken is, omdat zowel de techniek als het eindresultaat er veel van weg heeft. Lange tijd was de techniek van naaldbinden onbekend, het is pas herontdekt in de jaren zeventig, en zodoende kregen lange tijd alle naaldgebonden voorwerpen het etiketje gebreid.

De oudste gebreide voorwerpen uit Europa zijn twee 13e eeuwse kussenhoezen, afkomstig uit Spanje. Ze zijn gevonden in het graf van twee broers, de zoons van Alfonso X van Castile. Zij zijn begraven in 1275.

n de vijftiende eeuw wordt het breien ook in onze omstreken gebruikelijker. Rond 1410 schildert de duitse Meester Betram van Minden, misschien wel het bekendste schilderij van een breiende Maagd Maria. Zij is afgebeeld rondbreiend op vier houten breinaalden. Uit deze periode zijn dan ook meer gebreide kledingstukken terug gevonden. Waaronder: een kinderwant en vest uit engeland, een paar handschoenen uit Italië, en een paar kerkelijke handschoenen uit Italië.

Uit de late middeleeuwen zijn ook mooie voorbeelden b.v.; een zijden vest, gebreide en vervilte hoed, een Duitse gebreide pofbroek "plunderhosen", een want uit IJsland en een paar spaanse handschoenen.

Afbeeldingen van breiende Madonna's

De Heilige familie, schilderij toegeschreven aan Ambrogio Lorenzetti, ca. 1345

Madonna of humility met de Heilige Catherine en een andere maagdelijke martelaar. Geschilderd door Vitale degi Egui ook wel bekend als Vitale of Bologna, tussen 1308-59.

Madonna of humility met de Heilige Catherine en een andere maagdelijke martelaar. Geschilderd door Vitale degi Egui ook wel bekend als Vitale of Bologna, tussen 1308-59.

Het bezoek van de engelen, detail van de rechtervleugel van het Buxtehude Altaar, geschilderd door Meester Betram van Minden, ca. 1400-1410. De bekendste afbeelding van een breiende Madonna. Detail, rondbreien op vier pennen, bollen wol in mandje.

Ditmaal is het niet de Madonna die breit maar een van de haar vergezellende heiligen. De twee heiligen voor haar lijken te vingerlusvlechten. Ik heb maar weinig informatie over dit schilderij, wat naar ik kan inschatten uit de Italiaanse renaissance afkomstig is.

Bibliografie

A History of Hand Knitting, by Richard Rutt, London: B.T. Batsford, 1987 (reprinted by Interweave Press).
Textiles and Clothing, c. 1150-1450, medieval finds from excavations in London, geschreven door Elisabeth Crowfoot, Frances Pritchard en Kay Staniland. Een geweldig boek over textielvondsten en technieken uit de periode 1150-1450.
Diffusion of Knitting in Medieval Europe, by Irena Turnau.
Mittelalterliche Textilien in Kirchen und Klostern der Schweiz, Brigitta Schmedding, Bern: Abegg-Stiftung, 1978
El panteon real de las Huelgas de Burgos, M.Gomez-Moreno (1946), Madrid: Consejo superior de investigaciones cientificas, Instituto Diego Velazquez